Démarches de mariage - Furuko ɲɛnabɔcogo

'Bɛɛ n'i ka laada don' (A chacun ses coutumes). Les coutumes relatives au mariage traditionnel au milieu bambara, ne sont pas uniformes d'une région à l'autre. Celles de la région de Falajè sont ici présentées par Benoît Traore, un ancien du village de 'Siraninduuru' (Cinq petits baobabs), très bon connaisseur des traditions et de leurs significations.

Coutumes-Traditions

(Consultation des devins)

An ka laada la, denmisɛn, n'i mago bɛ ka muso furu i den dɔ ye, wala i dɔgɔ ye, i bɛ yaala ka denmisɛnninw lajɛ i dugusenw fɛ, i terisiraw ni i namayasiraw fɛ ani i furuɲɔgɔnmayɔrɔw. I bɛ denmisɛnw lajɛ, ni i ɲa kɛra den min ye, i bɛ segin i kɔ, a kɛra maa o maa, i bɛ segin ka se cɛndalaw ma, ka o filɛli kɛ cɛndalaw fɛ. Cɛnbuguri bɛ cɛ k'a di i ma. I bɛ a ci ko :
'Ne kɔni ye karisa ko dɔn karisa la, karisa ni karisa den don. Ne kɔni ɲɛbɔ'n bɛ a fɛ. Ne b'a furu, ne kana sigisigi, ne kana yiranyiran, ne kana jɔrɔ, n kana hami, n ka bɔ a ko la, a bɛ di ne ma furu la. Nka a furu, ni nafaba b'a rɔ, fatɔgɔda b'a rɔ, batɔgɔda b'a rɔ, ne maa a cɛn ci k'a di karisa ma, n'a ye cɛn bin, a ka kɛ cɛn-duman tan ye.
Cɛndala bɛ o cɛn ci, o ni o kan. Cɛndala bɛ o cɛn ci ni o kan kelen ye ka o buguri yɛrɛkɛ, ka cɛn fɛnsɛn, ka cɛn bawolo, ka cɛndenw bɛɛ bila u ta bila rɔ. Ni a ye cɛndenw sigiyɔrɔ rɔjɛ, cɛ in ye cɛn di cogo min na k'a di a ma, ni cɛn taara o sira fɛ, a b'a fɔ de : 'Hun ! Karisa, i jija, i ka muso in furu. Muso in kana i dan. Ni i ye muso in furu, muso in bɛ kɛ kɔlɛtigiba ye, si bɛ a ye fana. I tɛ nimisa. I y'a furu fɛn o fɛn na, i tɛ nimisa i ka wari lɔ, i tɛ nimisa i ka furu la abada.' Sarakayɔrɔw minnu bɛ a la, cɛndalaw bɛ o fɔ muso in ɲinina in ye. 'I ka nin saraka in bɔ. Sarakafɛn ye min ye, i ka o bɔ ka nin cɛnden saraka, o kɛra worojɛ ye wo, o kɛra nɔnɔkɛnɛ ye wo, ka sɔrɔ ka taama daminɛ.
N'a y'a sɔrɔ, muso in ɲinina ye cɛn ci k'a di cogo min, ni cɛn ma taa o sira fɛ, cɛndala b'a fɔ : 'Wa ! ne tɛna i malasa. N'i donna furu in nɔ, ni i y'a ɲini, a bɛ di i ma, i b'a furu, nka si tɛ muso nin ye, wala nimisa bɛ a furu lɔ, furu kɔlɛtigi tɛ, ni ne tun y'i ye, ne tun b'a to yen. ' Ni o fɔra muso in ɲinina ye, muso in ɲinina bɛ a to yen. A bɛ dɔ wɛrɛ ɲini'.

(1ère démarche auprès du chef de famille de la future)

Nka ni duman in fɔra, a k'a furu, si bɛ den ye, kɛnɛya b'a ye, a bɛ kɛ kɔlɛtigi ye. U bɛ kɔrɔ ɲɔgɔn bolo. A kɔni bɛ saraka fɔlenw bɔ, ka muso in ɲinitaama kɛ. ...A bɛ taa jatigila ɲini, ka jatigila minɛ k'a kunfɔ a ye k'a fɔ de : ' I ɲɛfo'n bɛ ne la bi, baasima tɛ. Ne na'n bɛ bin i kan, n ye n-ɲɛbɔn-fɛ-fɛn ye karisa senkɔrɔ (a bɛ fɔ o tigi ma ko : o senkɔrɔ) n na'n bɛ bin i kan, i k'a ɲini n ye. Ni n y'a sɔrɔ furu la, o na diya n ye. A tɔgɔ ko : karisa.'

Dunan jatigi b'a fɔ ko : ' O tɛ baasi ye. Maa tɛ dunan wele ko : na ja n kan. Dunan fana tɛ ja jiri kɔrɔ. Ne kɔni na n seko kɛ ka se u ma. Hali maafɛndun kɔni maa kɛ a rɔ, ne hakili tɛ o rɔ.' U bɛ si ɲɔgɔn kan. Ni dugu jɛra, jatigikɛ bɛ bɔ joona-joona, den ka kan ka ɲini fa min fɛ, ka taa don fa in kan, ka kuma bɔ a ye ko : ' Karisa sera a ma ka bɔ karisala, a bɛka a ɲɛ-bɔn-fɛ-fɛn ye i senkɔrɔ ko karisa. Ni a sera k'a sɔrɔ furu la ko o na diya a ye.'

O tuma na fɛ, denfa b'a fɔ ko : ' O tɛ baasi ye, ko nka, a senna masumaya'n bɛ. I maa segin, i n'a fɔ ko : ne bɛka maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ kɔni b'a sigi ko : ' Kuma wɛrɛ tɛna fɔ o kɔ. ' Denfa b'a fɔ a ye ko :'Ne tɛna kuma wɛrɛ fɔ o kɔ, katugu n ye maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ bɛ segin ka taa o kuma fɔ a ka dunan ye k'a don sira ko : 'Nin tɛ baasima ye, i sɔnkan ma fɔ, i jɛkan ma fɔ. Maa tɛ sɔrɔ senɲa kelen kan. ' Dunan kɔni bɛ o naamu namina. Dunan bɛ taa. Nin kɔni bɛɛ bɛ kɛ k'a sɔrɔ sa, mɔgɔ si tɛ bɔ o kala ma.

(2ème démarche : le chef de famille met ses gens au courant)

Ni dunan taara, o kɔ fɛ, o kunɲɔgɔn alamisa (an ka furuɲinitaama, o tɛ kɛ don wɛrɛ ni alamisa tɛ) a bɛ segin ka na ko : ' N bɔra yan alamisa tɛmɛnen, n na foroko bɛ n sɛbɛ la, jiri bilen ma a dɔn, waa b'a dɔn. Hali bi, ne kɔni kan ye n kan ye, ne taatɔ k'o furu, ne segintɔ k'o furu. Ni n sera ka karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye.'

Jatigikɛ bɛ taa ko kura ka se denfa ma ka kuma fɔ denfa ye. Denfa b'a fɔ ko :' O tɛ kojugu ye. Maa tɛ wuli k'i den yaala. N'i wolola muso la, dɔ ta don, nka i n'a fɔ karisa ye, a k'a kɛ hakɛto ye, ne bɛka maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ bɛ segin ko kura ka taa o kan fɔ dunan ye. Dunan bɛ wuli ka taa ko kura. O furancɛ rɔ sa, sani dunan ka kɔsegin ka na, denfa in bɛ dukɔnɔmɔgɔw lajɛ ka kuma jira u la k'a fɔ de : Ɔ! Karisa sera a ma ko karisa bɔra karisala ka na ko : a bɛka a ɲɛbɔnfɛfɛn ye n senkɔrɔ ko karisa de ko don, a senɲa filanan tun ye alamisa tɛmɛnen ye. Furu bɛ i ni maa o maa cɛ, furusirakɔrɔ, ni i na maa di a tigilamaa ma, a man kan ka a sen ban sira kan. A maa na nin kɔ, o ye a senɲa sabanan ye, sani a ka na, ne ka kan ka kuma aw ye, an ka bɛn kan na.' Gamaadenw b'a fɔ o rɔ ko :'O tɛ kojugu ye, ko fɛn o fɛn bɛ iko furu, maa kelen ko tɛ. An ni karisalakaw cɛ, furusirakɔrɔ don. N ta b'i bolo, i ta bɛ n bolo dama don. Ala maa min garijɛgɛ kɛ min ye, o de bɛ di o ma. An yɛrɛ de fana bɛ caman fɔ ka o ɲa, ni Ala ma sɔn o ma, o de bɛ tiɲɛ. O tuma na fɛ, i yɛrɛ hakili maa min sɔrɔ k'a fɔ u ye, o de ye an bɛɛ kan ye. Bɛɛ bɛ kuma fɔ o rɔ ten. Sotigi nin b'a fɔ :'Wa ! O tɛ baasi ye. Ni a nana nin sen in, ne na a bolofɛn mina. Ni n ye a bolofɛn mina, ni a yera a sɛbɛ la, a maa na o kɔ, an na taa bulonba rɔ. Ne ta ye den ye, nka tigi bɛ ne fana ni den na.

(3ème démarche : noix de kola + petite somme sont acceptées sous réserve de l'accord du grand chef de famille)

O tuma na fɛ, ni dunan nana o kɔ, a bɛna a dantigɛ a jatigi ye. O y'a sɔrɔ : taama fɔlɔ nin ka se filanan ma, a bɛ na ni wari hakɛ dɔ ye. A kɛra kɛmɛ ye wo, a kɛra bi duuru ye wo, o kɛra wari hakɛ fɛn o fɛn ye sa, o bɛ na ni o ye. Nka o tɛ mina. Ikomi n y'a fɔ cogo min, ni furusirakɔrɔ don, kanusirakɔrɔ don, dɔ wɛrɛ de fɔ'n tɛ a ye 'maafɛndun b'o rɔ' kɔ. Senɲa sabanan in kɔni, a bɛ woro san, k'a fara o wari kan. Ni a nana, a bɛna o fɛn lase jatigikɛ ma ko kura ka kuru a ka kumakan kelen kan ko 'n taatɔ k'o furu, n segintɔ k'o furu, ni n ye karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye. Jatigi fana bɛ se denfa ma, ka dantigɛ bɔ a ye. Woro hakɛ min da'n bɛ a bolo k'o fɔ. Den fa b'a fɔ 'o tɛ kojugu ye, ayiwa, furu tɛ dɔ wɛrɛ ye baa-n-ma kɔ. Ni karisa nana baa n ma n den nɔ fɛ, nin fɛn minnu ye nin ye, n ma den di a ma dɛ ! A na nin woro mina, a na nin wari mina. An maa se den tigi ma, ne ta ye den ye, nka maa ta ye ne ni n den ye. Ni an sera o ma, o maa den di i ma, ne fana bɛka a di; ni o de ma di, ne bɛka nin fɛn min mina nin ye, ne tɛ bali o la k'o segin.

O tuma na fɛ, jatigikɛ bɛ foli di denfa ma kosɛbɛ ka wuli ka taa o kuma fɔ dunan ye. Nin bɛɛ bɛ kɛ k'a sɔrɔ dunan tɛ bɔ kɛnɛ kan. A bɛ to jatigikɛ ka du kɔnɔ yen.... Jatigikɛ bɛ taa a dantigɛ kɛ. Dunan ɲagalilenba bɛ wuli ka taa. A bɛ taa a labɛn ko kura ka na ni worohakɛ wɛrɛ ni warihakɛ wɛrɛ ye. Hali o maa caya ka tɛmɛ nali fɔlɔ kan, a tɛ dɛsɛ o la katugu ko juminatɔ don. Min fɔlɔ bɔra kɛnɛ kan, n'i ye kɔsa dɔgɔya ka tɛmɛ o kan, a bɛ ikomi i la ko tɛ i sɛbɛ la. Dɔw bɛ wari nalen fɔlɔ in kunkɛɲɔgɔn fara o kan ka segin ka taa.

(4ème démarche : acceptation par le grand chef de famille + la dot traditionnelle à fournir est détaillée + repas offert : fiançailles)

Ni dunan in nana ko kura, a bɛ na i dantigɛ bɔ jatigikɛ ye k'a fɔ de :' N kuru'n bɛ n na fɔlɔw kan. Hali bi ne kan ye n kan ye, ni n ye karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye.= Jatigikɛ bɛ wuli ka taa a kan fɔ. O don sa, dunan bɛ kofɔ denba ye, denba bɛ dunan nito bɔ. Jatigikɛ bɛ wuli ka taa dantigɛ bɔ. A b'a fɔ :'O tɛ kojugu ye, I ka an lajɛ bulontigi bara.' O furu kɔrɔfɔkɛɲɔgɔn maa kɛ fɛn o fɛn ye, jatigikɛ bɛ wuli ka o bɛɛ lajɛ bulonbatigi yɔrɔ, a kɛra dugutigi ye wo, a kɛra gatigiba dɔ ye wo, a bɛ u bɛɛ lajɛ ka u kan labɔ kɛnɛ kan. 'Jɔnkɛba ka kan ka takurun bin yɔrɔ-bɛrɛ'

Bulontigi bɛ kuma bila denfa kɔrɔ 'Ayiwa, karisa, a kuma filɛ : ne ta ye aw bɛɛ ye, ne ta ye aw denw ye, nka ne bɛ aw kɔ nin kuma nɔ.' U b'a fɔ :' O tɛ kojugu ye. Na karisa, dunan ... a senɲa fɔlɔ tɛ nin ye. Nin ye a senɲa naaninan ye. Ne de ye a bolofɛn rɔmina ko : an maa se i ma, n'i y'a di a ma, ne fana y'a di. N'i de m'a di, ne tɛ kɔyi, n na dunnen na kɔsegin a ma. O tuma na fɛ, ne kan ye n kan ye o rɔ han. N'i y'a di u ma, ne fana y'a di, n'i ma a di, ne fana m'a di.'

Bulontigi b'a fɔ :'Nin tɛ baasi ye. O tuma na fɛ, karisa, i ka a fɔ i la dunan ye, ne bɛka a bolofɛn mina, n t'a mina k'a dun ten, n b'a mina karisa kunko rɔ. O ye musonin ko ye, n bɛka a mina, n bɛka karisa di a ma.' Bɛɛ bɛ kuma in fɔ o cogo la ko :' O kɛ'n bɛ a ɲɛ fɛ.' O bɛ diya dunan ye. O fɛn nalenw, u bɛ olu mina. O tuma na fɛ, dunan b'a fɔ jatigikɛ ye ko : 'U la surɔfɛn laada maa kɛ min ye, u ka o fɔ an ye. Hali ni an ma a sɔrɔ, hali ni a ma kɛ an kun yan, an na se o ɲini ko la.' Jatigikɛ bɛ o lase bulontigi ma. Bulontigi b'a fɔ :' O tɛ kojugu ye, an na surɔfɛn : kɛmɛ saba don, wala kɛmɛ duuru don, wala kɛmɛ naani don.' O y'a sɔrɔ, u bɛka surɔfɛnko labɛn kɛ, katugu u bolofɛnw minana. Woro min ka kan ka da o kan, ka o fana labɛn. Ni min kuma fɔra bulontigi fɛ, u bɛ o surɔfɛn fana bɔ kɛnɛ kan, ka o fana dantigɛ kɛ. O bɛ mina. Maminalifɛn dan bɛ ci jatigikɛ ye, u k'o fɔ dunan ye. Kuma min maa u diya, u ka na a maminɛ.

An ka maminalifɛn laada ye ale nin ye : filenbanin, ani ba duuru ni kolon kɛmɛ duuru, o ye an ka maminalifɛn ye, ani dooli. Jatigikɛ bɛ o naamu namina. A bɛ o fɔ dunan ye. Dunan fana bɛ o naamu naminɛ. U bɛ foli kɛ ɲɔgɔn ye, ka sɔrɔ ka wuli ka taa jatigiya yɔrɔ. Ni u taara jatigiya yɔrɔ, dunan bɛ jatigikɛ sɛbɛ-fo ko : a y'a jɔ a ye (seko kɛ) fɔ a ka muso in sɔrɔ. Dunan ɲagalilenba bɛ taa sa. O fana bɛ taa dan tigɛ a ka somɔgɔw ye.

U b'a kɛ u ci ye ka maminalifɛnw ɲini. O y'a sɔrɔ : nafolo hakɛ dɔ bɛ du kɔnɔ min maralen bɛ musofuru in kama... Surɔfɛn in fana ye fɛn min ye, a dunbaa rɔtɔmɔnen cogo di ? Den in kalifalen bɛ fa min na du kɔnɔ, ni o ye den in lamɔfa ye, fa in ka kan ka kɛ den in kunko bɛɛ kɛbaa ye. Surɔfɛn bɛ di o ma, o b'a dun... Nka ci dɔ fana bɛ a kan den in mamina nɔ ani a furulatɛmɛ yɛrɛ lɔ sa. A fana b'i cɛsiri o fɛ. A fana bɛ o lɔbɛn damina.

Ni maminali kɛra, dunan minnu bɛ na maminali la, dunan ninnu bɛ fana ni syɛba ni dono ye. Den in lamɔfa, ni o ye surɔfɛndunbaa ye, o bɛ syɛba ni dono in ɲini ka na o bila a bolo kɔrɔ.

(Détail des éléments de la dot traditionnelle des 'fiançailles')

Maminana ninnu b'u jija ka maminalifɛn bɛɛ dalaɲini : ba duuru ni kɛmɛ duuru in, an ka bamanana-nafolokɔrɔba de don. Ba duuru nin ye tamako ye, tubabuw b'a fɔ a ma ko : 1 franc. Kɛmɛ duuru in ye kolonkisɛ ko ye. An ka furu fɛn o fɛn bɛɛ don ni musota tɛ fewu, fɔ mamina. Mamina de tɛ kɛ kolonkisɛ (kɛmɛ) duuru kɔ. O bɛɛ nin bɛ kɛ k'a bila kolifilen kɔnɔ ka ci bila ka taa a fɔ jatigikɛ ye ko : a k'a fɔ denfaw ye ko : u bɛ na maminali la nin dɔgɔ masuma natɔ. Ni o ci fɔra jatigikɛ ye, jatigikɛ fana bɛ o kuma fɔ denfaw ye ko karisalakaw bɛ na, u k'a mamina dɔgɔ natɔ. Den lamɔfa in, o muso fana ye den lamɔba ye, o ka kan ka den kunkanbaaraw kɛ.

Muso ka baara ye min ye den ko rɔ, a bɛ o kɛ. A bɛ a labɛn nako rɔ janko a ka se ka furuɲɔgɔn dunanw ladiya kosɛbɛ, ka den cɛlakaw ladiya kosɛbɛ. O bɛ na madiyafɛn caman san. A bɛ ɲɛɲɛ bɔ. Ni o y'a sɔrɔ malo se bɛ a ye, o bɛ malokisɛ labɛn. Ni a y'a sɔrɔ, misi bɛ du kɔnɔ, a bɛ nɔnɔko ɲɛminɛ, ka nɔnɔ mara sa ka dunanw na.

Sacrifice aux ancêtres

Maminalidon sera. Cɛlaka ninnu, ni u bɛ ton ta ka taa denfaso la maminali la, laada dɔ bɛ bamanana fanw bɛɛ : ba duuru ani kɛmɛ duuru ani dooli, o bɛ bila filen rɔ, ka maakɔrɔ dɔ wele. Musocɛ bɛ bonda min na, u bɛ filen sigi o bonda subaw kɔrɔ ka den kalifa u la. Filen bɛ sigi o subaw kɔrɔ cogo di ? O maakɔrɔ sina bɛ na a sonsoro wala k'a sigi ka fugulan bɔ ka filen mina a bolo fila rɔ, ka subaw tɔgɔ fɔ, ka den fa tɔgɔ fɔ ko : ƆAn bɔ'n filɛ muso ko la karisa la, an b'a furu k'a di karisa ma. O ye aw mɔden ye, wala o ye aw den ye A maminalikɛlaw taatɔ filɛ, a minalifilen filɛ, ne b'a sigi aw kɔrɔ. Ni an nafa bɛ muso in na, furu in kana sa abada. Ni an nafa tɛ muso in na, maaw ye furu labɛn cogo o cogo ye, Ala k'a tiɲɛ ! Ni furu in ka go an na, fa tɔgɔda t'a rɔ, ba tagɔda t'a rɔ, an yɛrɛ nafa tɛ muso in na abada... furu in tiɲɛko bɛ, a ka tiɲɛ ! Nka an taatɔ filɛ den in ka di karisa ma, a bɛ kɛ fasojɔmuso ye, a bɛ kɛ kɔlɛtigi ye, fa tɔgɔda bɛ ye o rɔ, ba tɔgɔda bɛ ye o rɔ. Faamakiri t'a rɔ, faantankiri t'a rɔ, ka furu in ɲa ! Muso in mana na, a maa cɛ wɛrɛ sennasagon, an ma a di karisa nin cɛ wɛrɛ ma dɛ ! a maa cɛ wɛrɛ sennasagon, aw ka o ɲɛbɔ ! O ɲɛbɔ ko bɛ, aw ka o ɲɛbɔ ! O ɲɛbɔ ko tɛ, aw ka o ɲɛbɔ !' Filen bɛ sigi suw kɔrɔ nin cogo la.

O tuma na fɛ, minnu bɛ taa taama rɔ, u bɛ ton ta ka taa ka wa muso in faso la dugu in na. U bɛ se wulada fɛ jatigikɛ bara. U bɛ dantigɛ kɛ jatigikɛ ye ko : fɛn o fɛn fɔra, ko o nana u bolo. Jatigikɛ bɛ taa dunan kofɔ furuɲɔgɔnw ye. Surɔfana bɛ na. Dunan dumuniko kɔni, o laada an fɛ yan (ne tɛ fan wɛrɛ dɔn dɛ !) aw dama o dama jɛ ye furubulon kelen-furubulon kelen ye, aw bɛɛ bɛ dunanto bɔ su fɛ. Tilefɛla, o ye denba dukɔnɔmɔgɔw dama ta ye ani sɔgɔmadafɛla, nka sa ka dunanw taa, su o su, o ci bɛ furubulonnamaa ninnu bɛɛ kan, gatigi bɛɛ ka kan ka to bɔ ka taa a di dunanw ma.

Le grand palabre des fiançailles : accord officiel des deux familles

Ni dugu jɛra don, sɔgɔmafana bɛ na, u b'o dun. Jatigikɛ bɛ denmisɛnninw bila ka furubulonnamaaw bɛɛ wele, k'u ka taa bulontigi bara. Ni o kɛra, jatigikɛ ni a ka dunan bɛ wuli. U bɛ taa ni filenw ye, ani worow, nafolo hakɛ min bɛ ni o maralen tun bɛ cɛnin musoko kama sa, o bɛ u kun, nka nafolo ani maminalifilen, u de tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. U bɛ na dantigɛ kɛ filenko kan fɔlɔ. Ni u nana dantigɛ bɔ, u b'a fɔ :' Wa ! Karisa, i ni karisa, dunanw nana bin n kan ko : n ka aw den ɲini, n y'a ɲini, aw y'a di n ma, n k'a d'u ma. Aw ye aw la maminalifɛn lafɔ. O tuma na fɛ, u ye ci bila ka na a fɔ n ye ko : u bɛ na maminali la. N y'a fɔ aw ye. Ni o don ye bi ye, u nana ka na maminalifɛn lase i ma : kolifilen, dooli, ba duuru, kɛmɛ duuru ani boloɲa-fila-woro ko : karisa y'o bila o ka na den mamina ni o ye.= Bulontigi bɛ kuma bila bɛɛ kɔrɔ ko : 'O kuma ye o ye' Bɛɛ fana b'a fɔ ko :'Na karisa, i maa min fɔ a rɔ, o ye an bɛɛ kan ye.'

Coutume de la triple demande

Laada dɔ bɛ yen sa maminalikɛnɛ kan. A bɛ fɔ ko 'senɲa kelen tɛ togo ncɔ' Ni u y'a fɔ :'Na karisa, i maa min fɔ...' Bulontigi b'a fɔ :' Karisa, n y'i la dunan darɔkuma mɛn, nka senɲa kelen tɛ togo ncɔ.' Ni o fɔra, jatigikɛ ni dunan bɛ wuli. Maaw sigilen bɛ kɛnɛ min kan, u b'o fana bila ka u jɛngɛn kɛrɛ fɛ dɔɔnin, ka waati kɛ ka kuru ka na. U ye dantigɛbɔ fɔlɔ cogo min, u b'u dantigɛ ten. :'Karisa nana bin n kan ko a ɲɛ bɔ'n bɛ aw den fɛ ko yaasa a na a sɔrɔ furu la. Aw y'a di n ma, n k'a d'a ma. Aw ye aw la maminalifɛnw fɔ. Fɛn minnu fɔra, u nana o lase i ma. O filɛ kɛnɛ kan yen ko : ka na den maminɛ.' Bulontigi b'a fɔ ko :'Senɲa kelen tɛ togo ncɔ'. Ni bulontigi ko :'Senɲa kelen tɛ togo ncɔ' u bɛ wuli ko kura ka bɔ kɛrɛ fɛ, ka taa u sonsoro, ka waati kɛ ka kuru ka na o dantigɛ bɔ o cogo kelen na.

Ayiwa, 'senɲa-kelen-tɛ-togo-ncɔ' kɔrɔ bɛ a la. Laada don, kuma don. Tɔgɔ ncɔli min ye nin ye, n'i b'a fɛ ka togo ncɔ, ka ci kan senɲa kelen, ka fu bɔ senɲa kelen, ka togo jiriw tigɛ senɲa kelen, o de tɛ bɛn fɔ ka taa nin kelen-kelen-na bɛɛ kɛ a ta dan na. O tuma na fɛ, a ntalen bɛ da maminaliyɔrɔ k'a kɛ taamasyɛn ye, janko ka maminalikuma waajibiya kɛnɛ kan.

Ni senɲa saba in dafara, bulontigi bɛ kuma bila jama kɔrɔ. Jama bɛ i fana ta fɔ. Dɔw b'a fɔ : 'Nin kɔni tɛ baasi ye. An ni karisa cɛ ye tumadama furuɲɔgɔnma ye, kanuɲɔgɔnma dama don. I ta bɛ n bolo, n ta bɛ i bolo, furu tɛ dɔ wɛrɛ ye sirakɔrɔ kɔ. I b'i ta sɔrɔ yɔrɔ min nɔ, o fana maa bɔ i ta ko la, kɔrɔfɔ caman tɛ o rɔ. Ni Ala ma sɔn min ma, an si tɛ jigin o ko kan. Nka karisa, i dunan karisa, i bɛ yan. I maa furu don ni kan min ye, an bɛna an sigi ni o ye.' Bɛɛ bɛ kuma rɔbɔ o cogo rɔ ten ka kuma di bulontigi ma. Bulontigi bɛna seereya dama dɔ ɲini jatigikɛ fɛ. A bɛ jatigikɛ ɲininka ko a k'a fɔ a la dunan ye yala basitigi sigilen bɛ kɛnɛ kan an cɛ la yan wa ?. U b'a fɔ ko 'Ayi, basitigi tɛ yan.' Bulontigi b'a fɔ jatigikɛ ye ko : a ka a la dunan ɲininka ko : 'a ɲɛbɔ'n bɛ karisa fɛ, bana bɛ a sen na wa ?' Dunan b'a fɔ :'Ayi'. A b'a ɲininka seereya dɔ wɛrɛ la .'Yala jɔn ye den kofɔ i ye k'a fɔ de, 'a ma furu' ?' Dunan b'a fɔ 'Maa ma a kofɔ n ye' (Den de furu tɛ kɛ ni i ma a ko dɔn dɔ la, nka o tigi tɛ fɔ.) Dunan b'a fɔ :' Maa ma a kofɔ ne ye, nka ne ɲɛ bɔra a fɛ k'a ɲini aw la.'

'Ayiwa, aw bɛɛ filɛ yan. N y'a ɲininka ko : basi tɛ an cɛ la, ko faama tɛ an cɛ la, n y'a ɲininka ko : bana tɛ an den na. A b'a fɔ jatigi ye : 'I la dunan ɲininka, ni a ye den mamina bi, sini den banana ko : o na a fɔ ko di ?' Dunan b'a fɔ ko :' O tɛ kojugu ye, o t'a to ne ka n ban a rɔ. N y'a kɛnɛ-kɛnɛ mamina, ni Ala y'a bana, ne bɛ a banalen fɛ. O ye Ala ka kɛ ye.'

Bulontigi kɔni bɛ seereya dama-dama nin ɲini dunan fɛ ko :'Baasi tɛ. Ni e ko : faama tɛ an cɛ la yan, sa ka den in se i ma, ni i ye ne wele faamaw bara don, faamaw de ma a dɔn n na furu dontuma na, o na a fɔ ko di ?' Dunan b'a fɔ ko : ne tɛ faama wele.' Bulontigi b'a fɔ :'Baasi tɛ. E ko ko : basitigi tɛ an cɛ la, ne ye den di i ma. Sani furu ka ban, e ye basi don ne fɛ, wala i ye basi jɔ ne-fɛ-maa na, wala i ye basi jɔ ne yɛrɛ la, o n'a fɔ cogo di ?' Dunan b'a fɔ ko :'Ayi, ne tɛna basiko kɛ.' Bulon tigi bɛ sɔrɔ k'a fɔ ko :'O tɛ kojugu ye, ko aw bɛɛ bɛ yan, ko anw ni karisalakaw cɛ tumadama furuɲɔgɔnma don, kanuɲɔgɔnmaw don.'

Bulontigi bɛ a dɔnta dɔw fɔ furusirakɔrɔw la u ni ɲɔgɔn cɛ, k'a ta kabi karisa tɛnɛmuso ta ma, ka na a bila karisa balimamuso ta la, furusirakɔrɔ dama don, an k'a di u ma. An bɛɛ ɲɛyɛlɛla ka furusira to an ni ɲɔgɔn cɛ. An si kelen tɛ se ka kɛ a sira sabaa ye an ni ɲɔgɔn cɛ. Ne bɛka den di aw ma (bis) ne bɛka a di aw ma bi k'a d'aw ma sini.'

Rite du calumet d'alliance

Ni nin kumaw bɛɛ fɔra ka ban, laada kelen bɛ yennni nɔ ka kumaw don mɔgɔw da a cogo la, o laada in bɛ kɛ. O ye laada jumɛn ye ? Dooli min bɛ bila filen nɔ, dooli ye fɛn ye, a bɛ ikomi sira, nka sira de tɛ a ye, a ni sigarɛtisira bɔlen bɛ ɲɔgɔn fɛ. Dooli in, o bɛ bila filen nɔ. Ni a y'a sɔrɔ tabadaaminna bɛ kɛnɛ kan yen, yanni maminalikuma nin ka fɔ ka ban, tabadaaminna in bɛ dooli dɔ kari tan, k'o kɛ tabadaa rɔ ka tasuma bila o la, ka o sisi bɔ jama ɲɛ na kɛnɛ kan. Ni tabadaaminna tɛ don ? Maakɔrɔ bɛ dɔ bila, o ka takami bɔ ntegele lɔ, ka na a sigi jama cɛ rɔ, ka dooli dɔ mɔɲɔnkɔ o rɔ, o sisi ka bɔ jama ɲɛ na kɛnɛ kan. Kɛkɔrɔ jumɛn bɛ o la ? K'o sisiwuli ka san minɛ, jama k'o ye. O kɔrɔ ye : furu tɛ fɛn banta ye abada. Furu ye fɛn dubabuma ye. Fɛn banta tɛ, diɲɛ bɛɛ ta don. Ne kɔni, n bɛ miiri a la : sisi wulikun bɛɛ ɲɛ na kɛnɛ kan, o ye o ye.

Bulontigi bɛ den di sa, ka kɔrɔfɔ bɛɛ kɛ k'a ban k'a di u ma. A b'a fɔ : ' N ma a di aw ma n bolokɔ kan, n y'a di aw ma n boloɲɛ. Ni aw yɛrɛ ko : aw ɲɛbɔra a fɛ, n y'a di aw ma bi, n y'a di aw ma sini. A maa tiɲɛ, a tiɲɛna aw ye. A maa ɲa, a ɲana aw ye.' Dunan kɔni bɛ o bɛɛ naamu namina. O ɲagalilenba don sa. A bɛ o bɛɛ naamu namina, katugu denfa ka kuma, o ye tiɲɛ ye. Ni bɛ mɔgɔ o mɔgɔ rɔ, i sabali tɛ, bɛɛ n'i satuma don. Denfa bɛ a kankari mada cogo min, o ɲɔgɔn caman bɛ kɛ. Den bɛ mamina, hali a tɛ cɛlataa damina, Ala bɛ a dɔngɔ don den rɔ ni o ye saya ye.

Nka o tɛ maaninfinya cɛ tigɛ aw ni ɲɔgɔn cɛ.

Présentation officielle des éléments de la dot

Den bɛ di o cogo la. Maminalifɛn ninnu sa, o worow, u bi olu ni. O tuma na fɛ, filen bɛ bɔ maaw cɛ la sa, ka filen sigi kɛnɛ kan. Ikomi n y'a fɔ cogo min, nafolo min mara'n tun bɛ musocɛlaka ninnu fɛ kɛrɛ fɛ, cɛnin ni muso furu kama, nafolo nin ni filen tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. Filen ... ni maminaliworo ɲinina ka ban, filen bɛ jigin kɛrɛ fɛ. Hali a tɛ fɔ nafolo in ma kɛnɛ kan ko : wari. A bɛ fɔ : syɛ kelen. Ni filen in bɔra kɛrɛ fɛ, jatigikɛ bɛ sɔrɔ ka kuma daminɛ. A bɛ kuma lase jama ma :' Karisa, e ni karisa, karisakaw nana u la mamina na : maakɔrɔw ye syɛ kelen don a bolo ko : ni an tilara mamina na ko : o ka bila den kunko rɔ yan. Ni wari hakɛ min don, u b'o fɔ. Jatigikɛ dɔw bɛ, u tɛ danfɔ kɛ, u bɛ wari bɔ k'a di, ani boloɲa-fila-woro ɲɔgɔn. Ni u ye woro bɔ k'a di, bulontigi b'a fɔ denmisɛn dɔ ye k'o ka wari mina k'a dan. O bɛ wari mina k'a dan. Ni a kɛra waa naani ye, a b'a fɔ ko : waa naani don, ni a kɛra waa duuru ye, a b'a fɔ ko : waa duuru don. Ni a kɛra wari hakɛ fɛn o fɛn ye, a b'o dan fɔ bulontigi ye. Bulontigi bɛ o kuma bila jama kɔrɔ ko : ni u ko syɛ kelen ka na bila den in kunko rɔ, ko ale ni hakɛ masuma de don, o bɛɛ kɔni kuma fɔlenkɔrɔ tɔ ye dalamaa ye. Bɛɛ bɛ u da lamaa o rɔ ka o kuma di bulontigi ma. Bulontigi bɛ o mina ka foli kɛ kosɛbɛ, k'a fɔ de : 'u la maaw bɛ yan, u la nafolo tɛ yan', o bɛ kɛ k'a sɔrɔ : maminalifɛn ninnu bɛɛ talen ka bɔ kɛnɛ nɔ, katugu o nafolo ni a maminalifilen tɛ sigi kɛnɛ kelen kan bada. Hali a na'n bɛ ni wari hakɛ min ye, a tɛ fɔ, a bɛ fɔ ko : a na'n bɛ ni syɛ kelen ye. Syɛ kelen in bɛ fɔ wari ma. (Syɛ kelen kofɔ kɔrɔ ye mun ye ?)

Maminalifɛn ani furunafolo, u de tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. Bulontigi bɛ wari in mina k'a di den lamɔfa ma, o kɛra den fa tigitigi kɔrɔkɛ ye wo, o kɛra fa dɔgɔkɛ ye wo, nafolo bɛ di o ma. O bɛ foli kɛ kosɛbɛ. O y'a sɔrɔ : den lamɔnifa in, o bɛka syɛba ni dono nin mina, k'o fana datugu kɛrɛnkɛrɛn fɛ yɔrɔ dɔ rɔ. O bɛ wuli ka syɛ mina ka na kuma lase bulontigi ma, k'a fɔ de :' Ni karisa maminalibaaw nana, o tuma na fɛ, syɛba ni dono, u fana don.' Bulontigi bɛ o kuma lase dunan jatigikɛ ma ko : syɛba ni dono, o ye i la dunan fana ye. Dunan b'a fɔ : 'O tɛ kojugu ye ko : tɔw b'a kɛ cogo min nɔ, a ka kɛ ten.' Denfa dɔ bɛ wuli ka syɛ kantigɛ wala ni senenkun dɔ bɛ, wala ni bɛɛnnin dɔ bɛ, ni i si ka kɔrɔ, o bɛ wuli, syɛ bɛ di o ma ka syɛ kantigɛ.

Sacrifice des poules aux ancêtres

Syɛ in fana bɛ kantigɛ cogo di ? Syɛ in bɛ kɛ fasusɔn ye, den fasusɔn wala den mɔkɛsu. Syɛ bɛ kantigɛ o la ni kuma duman ye ni furuyiidikuma ye, ni furudenbayakuma ye,ni sitigiyakuma ye, ni dentigiyakuma ye, ni bɛnkuma ye. Syɛ in bɛ kantigɛ ni o ye ka syɛ in fili. Syɛ ninnu, maaw b'u kɔlɔsi k'u bincogo lajɛ. Ni u bira ba ni kɛɲɛka, o kɔrɔ ye ko subaw sɔnna furu ma. N'a kɛra kɔrɔn ni tilebi, dɔw bɛ u kun nɔkɔmi ka wuli, nka o furu in laban o laban, hali ni a ma sa, o furu na kɛ kɔrɔfɔ caman ɲɛ na. O syɛw bɛ faga o cogo la. Ni syɛw fagara, den lamɔfa in bɛ syɛ ta ka taa n'a ye du kɔnɔ. Bilakorow bɛ na syɛw jolo bɔbɔ ka u jeni, ka u tigɛ, k'a di den lamɔba ma, den lamɔba k'o tobi tilerɔfana na. Ni tilerɔfana mɔna, u bɛ syɛsogo in dumuni bɔ ka na a jira sotigi la ko : 'dunanw fana filɛ !' ko : 'Ɔ ! ko : ka taa n'o ye.' O tuma na fɛ, ni dunanfana taara don, u bɛ taa a di jatigilamuso ɲɛmɔgɔ ma. O fana bɛ taa o jira jatigikɛ la ko :'Karisa, ko : 'Dunan na fana, wala aw la dunanw fana filɛ nin ye'. O bɛ di dunanw ma. Jatigi denmisɛnninw, wala jatigi maakɔrɔ dɔw ... u bɛ gara u ka dumuni kɛ. N'u ye dumuni kɛ, jatigikɛ b'a fɔ :"Wa ! syɛsogo filɛ nin ye. Bɛɛ n'i ka laada don. Aw ta laadaw bɛ cogo min nɔ, aw kana ne ɲɛnajɛ, aw bɛ sogoko tɛmɛ o cogo la.' Dunan b'a fɔ :' O kɔni tɛ baasi ye. Yan ni yen cɛ, bi ma an bila furu la an ni ɲɔgɔn cɛ. Laada minnu bɛ, o ye laada kelen ye. I bɛ syɛsogo ɲɛnabɔ.= Jatigikɛ bɛ gara ka syɛsogo ɲɛnabɔ. Dunan min taalen maminɛli la, ni a y'a sɔrɔ : o ta somusonin minnu bɛ yen, olu bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni a y'a sɔrɔ : senenkun bɛ, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni numu bɛ, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni a y'a sɔrɔ : dunansɛbɛ cogoya wɛrɛ fana bɛ dugu kɔnɔ yen, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ.

Laada dɔ bɛ, o laada in fana bɛ sɛnɛ syɛsogo rɔ. Syɛ fila in, ni denw ma syɛsogo kan ta k'o ɲimi, u bɛ o donokɔrɔ kan ta k'o ɲimi. Dɔw b'a kɛ yɛrɛ, u bɛ syɛ kelen kɔ ta k'o ɲimi ka kelen kɔ bila filen nɔ, nka a tigi-tigi-tigi, o ka kan ka syɛkan kelen ta ka kelen lasegin. Maminalidunan kɔni, o bɛ syɛ kan kelen ɲimi, kelen bɛ taa denba du kɔnɔ. O bɛ di syɛ kantigɛbaa ma. O fana b'o ɲimi. O kɛkɔrɔ ye mun ye ? Kɔrɔ bɛ o la. Syɛ faara i ye furusira kan cogo o cogo ye, i muso faso rɔ, a maa kɛ syɛ fila ye, i ka kelen ɲimi ka kelen di... i ka kelen bila filen nɔ, muso ba dukɔnɔmɔgɔw k'o ɲimi. A kɔrɔ ye ko : furu kantigiya ka to aw ni ɲɔgɔn cɛ. Fan fila bɛɛ mɔgɔw ka kɛ kantigi ye ka furu in laban, aw si kana tigɛ si rɔ. Kantigiya man ɲi fan kelen fɛ. Syɛkanɲimi kɔni laada ye nin ye. O tuma na fɛ, syɛsogo bɛ ɲɛnɔbɔ o cogo rɔ. Dunan bɛ kan kelen ta k'o ɲimi, kelen bɛ taa den badu kɔnɔ... Wuladanin fɛ sa, u bɛ wuli ka barika da furubulonnamaa nin bɛɛ ka du kɔnɔ.

Départ des envoyés du fiancé, fête des mères de la fiancée

O dugujɛ sɔgɔmada sa, u bɛ barika da ko kura ko : dunan, furuɲɔgɔn dunan, a' b'a nadon dɔn, a' b'a taadon dɔn. Ni Ala ta kɛ tɛ fɛwu, taadon bɛ furuɲɔgɔndunan na, segindon bɛ a la. Furuɲɔgɔndunan bɛ taa an fɛ yen alamisa, nka sibiridon, ale bɛ segin. O tuma na fɛ, a bɛ barika da sa, ka ton ɲini, ton bɛ d'a ma. A bɛ taa. Ni a taara, ba dukɔnɔmaa ninnu, u bɛ sɔrɔ ka ɲɔgɔn najɛ. Den maminalifilen ka kan ka di muso min ma, o ka kɛ a ta ye, a bɛ di o ma. O tuma na fɛ, den lamɔniba in sotigi b'a fɔ ko : 'Filen ka di o ma'. Filen bɛ di o ma. Ni filen dira o ma, muso in, n'a sera bamanana dunuba kelen in na, muso in fana bɛ kuyu da kosɛbɛ. N'a ye kuyuw da, musow bɛ na, u bɛ jama kɛ filen na. N y'a fɔ cogo min, n'i ye ntegedunu fɔkan mɛn bamanana yɔrɔ o yɔrɔ, o tɛ fɔ bɔnɛ na dɛ ! Ntegedunu de bɛ fɔ hɛra la. Musow bɛ ntegedunu sɛbɛ-fɔ yen. Dunu in ka kɔrɔ bamananadunu bɛɛ ye. Nka cɛ tɛ dunu in fɔ, cɛ tɛ dunu in lamara, cɛ tɛ dunu in dɔn. Muso de ye o dunu tigi ye. Hɛradunu don. U bɛ dunu in fɔ kosɛbɛ k'o kɛ jamaba ye. O kɔ fɛ sa, mɔgɔw bɛ cɛrin.

Dès que la jeune fille est pubère commence la cohabitation et son va-et-vient entre les deux familles jusqu'à la remise totale de la dot et la remise définitive à la famille du mari

Cɛ in bɛ furusira mara ten sa, fɔ ka musonin se taa-ni-ka-segin-laada cɛ lataama. Ni cɛlaka ɲɛ bɛ dennin na k'a fɔ de : a sin kurulen, a ɲɛnatigɛlen don, a bɛ se ka si cɛ fɛ, u bɛ sirataama dɔ kɛ. U bɛ muso delifɛn don sirataamanaw bolo, k'a fɔ de : aw maa taa, aw ka a deli ko yaasa a na na, maakɔrɔw k'u ɲɛ da a la. Cɛlataa bɛ kɛ o cogo la. Sirataamanaw maa taa, u bɛ dantigɛ bɔ ten. Nka an fɛ bamanana yan, o ye laada ye : muso de tɛ taa deli ko kelen na, ka cɛlataakɛ deli ko kelen na, o tɛ kɛ. Denfaw b'a fɔ :'O tɛ kojugu ye, 'to dɔ mɔ'n bɛ, a ma se dun ma'. Ni a sera cɛlataa ye tuma o tuma, an tɛna tiɲɛ a rɔ'. Jatigikɛ b'o lase dunan ma, dunan b'o naamu naminɛ. Ni dunan kɔseginna, dunan bɛ taa o ɲɛfɔ a cibaaw ye. Sotigi b'a fɔ : 'O tɛ kojugu ye. Bɛɛ lajɛlen ka laada ye o ye, ka musotaacɛlarɔ deli ko kelen, o de tɛ kɛ.' O kɔ fɛ sa, a bɛ mɔgɔ bila ka taa ko kura. Denfaw bɛ ɲɔgɔnye ko :'O ka kɛ ! I ye maa o maa ncinin maminɛ, n'i ye a tigi kan mɛn k'a fɔ de ko : a ka taa n ka n ɲɛ da a la, den in, a bɛka a ɲɛwo fa (wasa), den ka misɛn, nka a ka taa.'

O cɛlataa fana, an fɛ bamanan na yan, ni senɲa fɔlɔ don i cɛla rɔ, o tɛ kɛ selikalo la. An yɛrɛ la ko duman si tɛ kɛ selikalo la. O kɔrɔ ye mun ye ? Selikalo ye kalo ye an fɛ, ko duman kalo don. A bɛ fɔ ko : 'ko duman fila tɛ jɛ'.

Muso cɛlakaw sotigi in sa, a bɛ maa bila ka taa ka wa kuru den kan k'a deli. U kɔni, u bɛ o kuma fɔ (jaabi) ten ko : 'Ni maa ye maa o maa misɛnmannin maminɛ, k'a fɔ de ko a ka taa, a k'a ɲɛ da a la, an ka jɔn a rɔ kɛ, n'i y'a delitɔ ye u fɛ, i b'a sɔrɔ : a selen don. a ka taa !' U bɛ o kuma fɔ sa ka dunan lajɔ. ... U ka kan ka taa don min, denba in fana b'a kɛ labɛn ye. Musow ka laada ka ca. an kɔni bɛɛ dɔnta ye min ye : sɛgɛ bɛ bila a kun, tulu bɛ bila a kun, finiw bɛ san k'a di a ma. Musow, ni den ɲutuma sera ka taa, muso bɛ don bon kɔnɔ yen ka den ka cɛlataaminanw labɛn. U bɛ ɲɔgɔn najɛ. U ka laada caman bɛ kɛ yen, cɛ tɛ dadɔn o la. O ye muso ka naamu ye. Ni a y'a sɔrɔ : cɛ dɔ taalen muso in labɛnni na, ni cɛ in taara ni muso in ye, a bɛ taa ka wa sigi dugu da fɛ. Cɛ tɛ don ni muso ye senya fɔlɔ so kɔnɔ. A bɛ muso in sigi soda la ka donkan fɔ : 'Karisa nana, a bɛ soforo la. Sotigi bɛ muso bila joona min senna ka kalan k'o ka taa den labɛn.

O y'a sɔrɔ laada dɔ b'an fɛ yan fana, a labɛnnen don. O ye laada jumɛn ye ? E cɛ o cɛ, i muso fɔlɔ don, i muso filanan don, ni a senɲa fɔlɔ bɛ kɛ i bara, a man kan ka don i ka du kɔnɔ bada ni i sigilen tɛ yenni nɔ. Muso dɔ bɛ bɔ ka taa a ka minanw ta ka don n'a ye so. Muso bɛ don du kɔnɔ, k'a sɔrɔ cɛ sigilen bɛ du kɔnɔ yen. Sani muso labɛnnen in ka taa, sotigi bɛ a kɛ a cɛsiriko ye ka maa bila ka musocɛ nin ɲini kɛrɛnkɛrɛn fɛ. Musocɛ in fana, a hakili b'a la mɛnɛ ! A de bɛ maloya ka sin ka gara a yɛrɛ ma. O y'a sɔrɔ, Ala ni maloya kosɔn, musocɛ in bɛka a fɔ a kunkɛɲɔgɔn dɔ ye, a filan dɔ ye k'u ka taa ɲɔgɔn fɛ janko maloya kana bonya a kan. U kɔni bɛ taa ɲɔgɔn fɛ o cogo la k'u sigi sotigi la bonda. Muso bɛ na don so kɔnɔ. Ikomi n y'a fɔ cogo min an ka bamana-na-dennamɔcogo, musocɛ in lamɔba ye min ye dukɔnɔna nɔ, ni muso ka minanw ka kan ka jigin o ka bon kɔnɔ, donitigi bɛ taa don yenni nɔ, ka muso ka minanw sigi o ka bon kɔnɔ. U kɔni bɛ tɛmɛ cɛ sigilen na faasi.

Ni o kɛra don, minanw sigilen ye muso min ka bon kɔnɔ, muso in fana bɛ wuli, a bɛ kuyu gɔsi kosɛbɛ, musow bɛ na ɲɔgɔn najɛ ka dunukɔrɔba in sɛbɛkɔrɔ-fɔ, k'a fɔ fɔ k'a fɔkan bɔ. Dunu in ka di cogo min, baataradunu tɛ ! Muso bɛ na ɲɔgɔn najɛ, ka dɔnkili kɔrɔma caman da min ye musonin kalankuma ye, ka dɔnkili kɔrɔma caman da min ye furucɛ in kalankuma ye. Dɔnkili in kɔni, o bɛ u bɛɛ sɔn hakili... U ka kan ka ɲɔgɔn nɔmina cɛlasigi in kɔnɔna na cogo min, dɔnkili bɛ o fɔ, muso ka kan k'a cɛ faw sago kɛ cogo min, ani k'a cɛ baw sago kɛ cogo min, ani k'a cɛ kɔrɔw ni dɔgɔw sago kɛ cogo min, musow bɛ dɔnkili kɔrɔma caman da, ka dunuba in fɔ, janko muso ka hakili sɔrɔ ka olu mina-koɲumanw sira mina.

O tuma na fɛ, cɛ in dɔgɔninw dukɔnɔna nɔ, u bɛ worow san, ka na musow bonya, dutigi yɛrɛ ɲagalilenba bɛ worow san ka jamakɛlaw bonya. Musocɛ fana nɔfɛmaa dɔw bɛ woro san ka na jamakɛlaw bonya. O bɛ kɛ woroko dan ye. Caman bɛ woro sɔrɔ yɛrɛ ka o ɲimi. Jama bɛ wo o kan sa.

U bɛ surɔfana dun ka baro kɛ. Ni datuma sera, muso tɛ cɛ la bon fan dɔn. O tuma na fɛ, musocɛ filan dɔ wala musocɛ kɔrɔkɛ muso ni o ye a nimaamuso ye ...(maa ni nimaamuso cɛ, malo tɛ a' cɛ, maa ni i filan cɛ, malo t'a' cɛ) o bɛ taa muso labɛn ka don n'a ye siyɔrɔ, ka taa n'a ye cɛ la bon kɔnɔ ka sigi n'a ye ka tulon bila a la.. O b'a sɔrɔ cɛ de sigilen bɛ a sidlan kan a ka so kɔnɔ. N'o tɛ, muso ka cɛ kɔn a siso kɔnɔ a senɲa fɔlɔ, o tɛ kɛ an fɛ. Ikomi n y'a fɔ cogo min, ka don dugu kɔnɔ ka se bonda k'a sɔrɔ musocɛ tɛ, o tɛ kɛ an fɛ. O ni sibonnata bɛɛ ka kan. N'u y'a dɔn sa, sunɔgɔ digilen u la, u bɛ foli kɛ musocɛ ye, ka sɔrɔ ka bɔ ka taa u da.

O tuma na fɛ, 'n-t'i-dɔn', 'i-tɛ-n-dɔn', u fila filɛ ɲɔgɔn kan o ye sa dɛ ! O ye farinya dan ye, katugu furu bɛ kɛ an fɛ ka musonin se cɛlataa ma k'a sɔrɔ : musocɛ tɛ a muso dɔn, musonin tɛ a cɛ dɔn.

Sisan kɔni, musoko malo tɛ caman na bilen. Caman bɛ taa i ta ɲininkali kɛ, ka sɛgɛsɛgɛli kɛ fɔ u ka ɲɔgɔn dɔn. O kɔ, fɔlɔfɔlɔ, muso tun tɛ se cɛ ma fɔ cɛlataadon, n'o tɛ, u tun tɛ ɲɔgɔn dɔn abada ! U fila filɛ ɲɔgɔn kan o ye sa. Filanmakɛ bɛ bɔ ka taa a da, wala a nimaamuso in kɔni bɛ bɔ ka taa a da. U bɛ bɔ ni o kuma o ye sa, ka u deliyɔrɔ ɲini.

U bɛna deli sa. Ni o y'a sɔrɔ, muso in yelen ka di cɛ ye, u bɛ deli joona. Cɛ fana in yelen ka di muso ye, u bɛ deli joona. O bɛ kɛ kunnadiyaba u ni ɲɔgɔn cɛ. U bɛ barika da Ala ye o la k'a fɔ de : 'Nin kɛra n dɔngɔnamuso ye, nin kɛra n dɔngɔnacɛ ye'. Taa-ni-ka-segin-cɛlataa bɛ kɛ o cogo rɔ ten. A bɛ to ka taa san o san senɲa kelen (bis). Dɔw bɛ senɲa fila kɛ san dɔw la yɛrɛ. Dɔw bɛ senɲa saba kɛ sa, ni furusɛbɛ don.

Fête du mariage : boloko, fùràsi

O tuma na fɛ, a natɔ filɛ bolokolituma ma sa ! Ni denfaw y'a ye k'a fɔ de : den kɔgɔlenba don, a selen cɛlasigibaara ye, fobɔnda-joona-joona-joona fɛ, ni musocɛlakaw ye furusira taama joona, o b'a sɔrɔ : dugutigi bɛka lajɛli kɛ ka bolokoko kuma fɔ, ba dukɔnɔmɔgɔw fana bɛka lajɛli kɛ ka... min ni min ka kan ka boloko, k'o jira ɲɔgɔn na. Ni musocɛ in taara sirataama na, o furancɛ la, denfaw b'a fɔ o ye : 'Wa ! An ye bolokolikan fɔ ɲina, u ka taa a kɛ labɛn ye. An tɛ kalo dɔn a la, an tɛ don dɔn a la, nka ɲina o ɲina, an na den fura si.' Musocɛ b'o kɛ a cɛsiriko ye. O bɛ foli kɛ o la kosɛbɛ ka taa.

Ni a seginna k'o ɲɛfɔ sotigi ye, u b'o kɛ u cɛsiriko ye. Fɛn o fɛn bɛ kɛ boloko rɔ, u bɛ o bɛɛ labɛn kɛ. Ni o y'a sɔrɔ : u ma furusirataama ɲɛsɔrɔ joona, dugutigi de ye finitako kan fɔ fobɔnda joona fɛ. O tuma na fɛ, denfasɛbɛ dɔw tɛ u sigi ka furusirataama makɔnɔ bilen.U b'a fɔ furuboloma ye ko a ka ci se karisa cɛlakaw ma : an b'a fɛ a ka fura ka si ɲina. Ko o ko min bɛ kɛ boloko rɔ, u k'o kɛ, u k'u cɛsiri k'o kɛ. Furuboloma in fana bɛ a kɛ a ci ye ka o ci lase muso cɛlakaw ma. Musonin bolokoli ka laadaw, n ye olu ɲɛfɔ k'a ɲa. Minnu ye tulubarako ye, a la gɛlɛnba ye o ye, ne ye o ɲɛfɔ k'a ɲa. Ni bolokoli kɛra ka ban, fanaliko, ne ye o laada ɲɛfɔ cogo min nɔ, o laadaw bɛ kɛ o cogo la ten. Se ma kɛ laada min ma sa, an ka bolokoli fɔko fɔlɔ min na, an k'a ta o ma. O de ye kufinjira ye.

Ni fanaliko nin laada banna, bulontigi bɛ lajɛli kɛ ko : kufintigiw ka taa kufintigijira la u cɛw bara. Kufinjira ye cɛlataa ye : musocɛ la delili cɛlataa tɛ, denfaw ka kan k'a bɔ u yɛrɛ tɔn na k'a kɛ, k'u ka taa kufinjira la. Kufinjira kɔrɔ ye jumɛn ye ? I kasabakɔrɔ cɛlataako fɔlɔ-fɔlɔ, o de ye kufinjira ye. Musocɛlakaw la delili tɛ, denfakaw la bɔ-n'u-yɛrɛ-lɔ don. U ci bɛ denfa bɛɛ kan. Ni i ye den o den jigin ji rɔ, ni i ye den o den fura si, i duba bɛ ka den bila ka taa kufinjira la. Bulontigi maa don min sɔrɔ, a bɛ don fɔ yɛrɛ. Denfa de bɛ o kɛ i cɛsiriko ye... U bɛ taa u cɛw bara. Dɔw yɛrɛ bɛ siɲɛna kɛ u cɛw bara yen...

Dernière récolte des noix de karité

Nka an ka laadakɔrɔba, o ye silabantɔmɔ de ye. Ni u ye waati kɛ u cɛw bara, ni sitɔmɔ waati sera, cɛw bɛna u bila. Cɛsɛbɛ dɔw bɛna u bila ni bonya ye, ikomi a npogotigi cɛlataabilalifɛn bɛ kɛ cogo min nɔ, nka o tɛ waajibi ye bilen. Ni a fura sira ka ban ka npogotigi cɛlataabiladoni ta, o tɛ waajibi ye bilen. Dɔw bɛ fini kelen san, ka ɲɔkisɛ kɛ a kuntafilen nɔ, ka na a bila. Nka musocɛ bɛ doniba yɛrɛ ta, ikomi npogotiginin cɛlataa bɛ kɛ cogo min ka na a bila.

U bɛ samiyɛ kɛ sa ka si tɔmɔ. A lamɔba kɔni, a bɛ den in kɔlɔsi ni salabaatɔ don, a bɛ den kɔrɔfɔ waati bɛɛ ko a ka si tɔmɔ. Den in kɔni bɛ si sɛbɛ-tɔmɔ. Silabantɔmɔ in kɔrɔ ye mun ye ? A kɔrɔ ye ko : i la fa-so-rɔ-sitɔmɔ, ko a dan ye o ye. Sitɔmɔwaati wɛrɛ tɛ kɛ k'i to yen bilen fasorɔsigi dakun na. O ye a kɔrɔ dɔ ye. A kɔrɔ dɔ ye min ye, ni i den in ka kisɛ, i bɛ si min tɔmɔ, denfa ta tɛ, denba ta tɛ, denbaw de b'a fara u bolo kan ka i la minankolonw san.

Ni fo bɔra, ni furusirataamaw daminana, ni u taara o kɔrɔfɔ min na, bulontigi bɛ kuma lase bɛɛ ma k'a fɔ de :' Salon, an ye denw fura si. O tuma na fɛ, ni fo bɔra bɛɛ b'a kɛ labɛn ye. N maa waati min fɔ, n maa kalo min fɔ, denw ka taa di u cɛw ma.' O tuma na fɛ, denfa bɛɛ bɛ taa o fɔ i ka babonda la. Denba kɔni, bɛɛ b'a kɛ i ci ye, i n'i den ka kɔlɔw ja, ka o susu, ka o tulu bɔ, ka o feere. Denfasɛbɛ de b'a cɛ siri, den ye si tɔmɔ wa, den ma si tɔmɔ wa, a tɛ o lajɛ. A b'a seko kɛ, ka cɛlasigiminanw sugu o sugu, k'a bɛɛ dɔ san a denmuso in ye, nka hali n'i ye denfasɛbɛ ye 'n'i bolo tɛ se i kun, i b'a da i kan na'. Ni fɛn tɛ i bolo don, k'a sɔrɔ i ye maasɛbɛ ye, i kɔni, i b'i jigi da i den in ka kɔlɔ kan kɔyi. A ka tulusama, ni min maa kɛ i bolo, i b'o kɛ ka tulusama in dafa, ka den na minankolonw san. I maa hakɛ o hakɛ sɔrɔ, ni a kɔni kɛra k'a sɔrɔ Masa Taana hinɛ'n bɛ i la ko fɛn bɛ i bolo, i kɔni bɛ i seko kɛ, ka cɛlasigiminanw bɛɛ dɔ san ani finiw. Denba b'a seko kɛ ka minan dɔ rɔbɛn min ye datu ye ani nɛrɛtu, ka o caman labɛn yɛrɛ. Dɔw bɛ datu yɛrɛ segi kelen kɛ, ka nɛrɛtu segi kelen kɛ.

Dernier voyage de noces. Message à la belle-famille

O tuma na fɛ sa, bulontigi bɛ sɔrɔ ka na kalo fɔ ko : denw ka taa bila o rɔ. Denfaw bɛɛ tɛ bɛn don kelen na. Dɔw ta bɛ bila don dɔ, dɔw fana ta bɛ bila don dɔ. I y'a dɔn, bɛɛ tɛ se ka kɛ don kelen. Maaw tɛ se k'a rɔbɛn k'a kɛnyɛ. Denfaw b'a kɛ u ci ye. Min b'a fɛ k'a ta bila dɔgɔ min nɔ, o b'o fɔ bulontigi ye : ayiwa, karisa ka taa bila nin dɔgɔ rɔ. Musobila in bɛ kɛ cogo di ? Musobila in de ci bɛ furuboloma kan. Furuboloma yɛrɛ taara wo, a ci bɛ a kan, a ye denmisɛn dɔ bila ka taa wo, a ci bɛ a kan. Ni denfa in ka don fɔlen sera don ? Denfa in bɛ a fɔ denbaw ye : u b'u rɔbɛn ka fɛn minnu san, u ka bɔ ni olu ye kɛnɛ na. Ale yɛrɛ bɛka fɛn minnu san, a bɛ bɔ ni olu ye kɛnɛ na, ka furuboloma wele ka fɛnw jira a la.

O tuma na fɛ, bulontigi bɛ a darɔkuma don furuboloma da : 'Karisakaw de bɔra karisa ko la, u nana bin i kan, i ka a ɲini ne na ko yaasa u na a sɔrɔ furu la. Karisa yɛrɛ sigilen filɛ, furu donna ni kan min ye, hali bi n bɛ o kan kelen kan, n ye den di u ma, hali bi ne tɛ u nɛgɛn. Furu donna ka se sisan ma, u ma kunntanko jujɔ ka n sɛgɛrɛ. U ye furu mina ni bonya ye k'a mina ni sirakɔrɔ ye. Den in filɛ. N b'a d'i ma k'i ka taa a di u ma. Ne y'a d'u ma bi k'a d'u ma sini. I k'a fɔ u ye : i maa muso di cɛ o cɛ ma, i ye a kɛlɛɲɔgɔn d'i ma. Cɛ ni muso de ye kɛlɛɲɔgɔn ye. N m'a fɔ u kan'a kɛlɛ, n m'a fɔ : a kana di, nka a kana di k'a sen kari, a kana di k'a ɲɛ ci, a kana di k'a bolo kari. Min ka gɛlɛn o bɛɛ ye, i ka a fɔ k'a gɛlɛya : a ka a muso ci, nka a kana busannin kunjan tigɛ, n'a ye busannin kunjan tigɛ, o tɛna bɛn an ma.'

Ayiwa, a bɛ a dɔnta furukɔrɔ dɔw fɔ. 'Nin furu in tɛmɛna an ni karisaw cɛ, busannin kunjan ma tɛmɛ an ni ɲɔgɔn cɛ. Nin fana tɛmɛna an ni ɲɔgɔn cɛ, busannin kunjan ma ta an ni ɲɔgɔn cɛ. I maa taa, i k'a fɔ u ye, u k'a kɛ minakoɲuman ye. Cɛ ni muso maa bɛn, i denfaka, i tilara, i musocɛlaka, i tilara. Ni cɛ ni muso de ma bɛn, a kɛra cogo o cogo ye, i maa muso di maa ma, i bɛka kɛlɛɲɔgɔn di a ma, nka a kana busannin kunjan tigɛ. O na diya an na. Den ka cɛ mina koɲuman, cɛ fana k'a mina koɲuman. Den maa taa a sigi cɛ kunna k'a fɔ de :' n yɛrɛ nana, a tɛ se ka se. Ni cɛ y'a kɛlɛ o rɔ, a tɛ se ka se ni o kuma ye yan. ... Muso de tɛ kɛ dɔ wɛrɛ ye maata kɔ. Ni maa min ma sɔn maataya ma de ka o kunkokuma fɔ, fɔyɔrɔ tɛ o la, n ma a di a ka taa sigi o kunna. ... Bɛɛ y'a dɔn, maa tɛ furu kɛ k'o kɛ i fadenkɛ ye, a fana kana a fadenkɛ kɛ n denmuso karisa ye, nka cogo o cogo bɛ a rɔ, a kana busannin kunjan sama. Furusirakɔrɔ minnu tɛmɛna an ni ɲɔgɔn cɛ, ni i ye furu in don an ni ɲɔgɔn cɛ, o de ye furusirakɔrɔ nɔ ye. O furusirakɔrɔw ye u taw tɛmɛ cogo min, aw k'aw jija furu in ka tɛmɛ o cogo rɔ...

Busannin kunjan kɔrɔ ye mun ye ? N'i y'a mɛn furu lɔ ko : busannin kunjan, cɛ ni muso maa kɛlɛ, cɛ ka musonin fa neni k'a ba neni wala a ka balima dɔ neni, o de ye furulɔbusannin kunjan ye. O man kan k'a kɛ, o man kan k'a kɛ k'a da mun kan. Musonin bɛ ko caman kɛ cɛ la. O tɛ woloba nɔ ye, o tɛ wolofa nɔ ye, o tɛ musonin balima nɔ ye. I na olu neni dɔrɔn ka jigi tigɛ an ni ɲɔgɔn cɛ... Maa sɔn ani i fɛmaaw sɔn tɛ kelen ye. I bɛ den caman lamɔ, i sɔn tɛ a rɔ. Furubusannin kunjan, a kankari bɛ da ni nin yɔrɔ ye. Faneni ni baneni ni balimaneni, o de ye furubusannin kunjan ye. o kana kɛ a rɔ.

Furuboloma bɛ o naamu namina. O bɛ minanw lɔbɛn ka u ɲu ka sira mina. Ni min minan min ka bon yɛrɛ, muso saba wala muso naani bɛ taa o bila. Den selen filɛ cɛ faso la nin ye. U bɛ don ka doniw sigi jatigila rɔ. Ni u donna ka doniw sigi don, u bɛ foli kɛ ka dantigɛ bɔ musocɛ fana ka furuboloma ye, katugu furuboloma ye fila-fila ye an fɛ yan. Musonin fasorɔfuruboloma, musocɛ fasorɔfuruboloma. Ni musonin kɔni bɛ taa bila musocɛ ye, o dunantigi ye musocɛ fasorɔfuruboloma ye. U bɛ dantigɛ bɔ o ye, ikomi n ye denfa darɔkuma fɔ cogo min. Bilabaa bɛ o darɔkuma fɔ musocɛ ta furuboloma ye o cogo rɔ. O bɛ taa dunan kofɔ. Ni dunan kofɔra, musocɛ fasorɔmaa ninnu bɛ furukɔrɔfɔ kɛ ɲɔgɔn fɛ. Dunan bɛ kofɔ o dutigi bɛɛ ye. U fana bɛɛ bɛ dunan nito bɔ, ikomi musonin fasorɔnito bɛ bɔ cogo min. Gatigi bɛɛ bɛ a ɲito bɔ su fɛ. Sɔgɔmadafɛla ni tilefɛla, o ye musocɛ badukɔnɔna dama ye, n'o tɛ, fan wɛrɛ fɛ, mɔgɔ tɛ to bɔ. Nka su o su gatigi bɛɛ bɛ to bɔ.

Dernier grand palabre dans la famille de l'époux

Dugu jɛra sa ! U bɛ taa u dantigɛ kɛnɛ kan, musocɛ ka sotigi bara wala gatigiba. U bɛ minanw ta, ka taa o bulonda la. Maa welelen bɛɛ sera. Furuboloma bɛ kuma ta :'O tuma na fɛ, Na karisa, e ni karisa, ani fa karisa, n ko :'Aw ka se yan, o tuma na fɛ, karisa falakaw ye ci se i ma ko karisa bɛna bila, u de ye maa da a kan ka na se i ma, na karisa, ko n ka na a di aw ma ko : furu tɛ dɔ wɛrɛ ye baa-n-ma kɔ furuɲɔgɔn ma, kanuɲɔgɔn na dama. Ni den dira an ma, furu marala a maracogo la, kunntanko ma kɛ furu la, u ye furu mara fɔ ka se den furasi ma, den furusira jiginnayɔrɔ ma sɔrɔ an ni ɲɔgɔn cɛ, a ko ma kɛ. O tuma na fɛ, hali bi, u bɛ o kan kelen kan, furu donna ni kan kelen min ye. I maa muso di maa o maa ma, i ye a kɛlɛɲɔgɔn di a ma. Cɛ ni muso ye ɲɔgɔn safunɛ ye cogo min, u ye kɛlɛɲɔgɔn ye ten. Maa tɛ maa di maa ma k'u kana kɛlɛ, nka kankarida bɛ a dɔw ɲa... Cɛ ni muso tɛ kelen ye. Diɲɛ tile o tile na bɔ Ngala la, muso bɛ a ciliko kɛ. ... Ka na den di aw ma, ni u kɛlɛla, a' kan'a sen kari, a' kan'a bolo kari, a' kan'a ɲɛ ci, nka min ka gɛlɛn : busannin kunjan kana sama o ma. Maakɔrɔw, o furu tɛmɛna maakɔrɔw ni ɲɔgɔn cɛ, busannin kunjan ma sama u ni ɲɔgɔn cɛ. N'a fɔra ko bɛɛ n'i ka tile don, n'a fɔra ko aw fana ta waati sera, an ye furu tɛmɛ an ni ɲɔgɔn cɛ maakɔrɔ ta sira fɛ, masaneni ma kɛ maakɔrɔ ta rɔ, o kɛra an ta rɔ ka busan kunjan sama anw ma, o tɛna bɛn an ma. Furu kɔni bannen. An maa na juru ɲini a' la, ni a bɛ aw bolo, aw kana an jɛ. N'o tɛ, an na juru tɛ aw la k'o sɛmɛ furu la bilen. Ka na karisa di aw ma, a ka di a cɛ ma, k'a kɛ kɛkoɲuman ye. Den kana ye ka to a bolo ma. A mana min sɔrɔ du kɔnɔ, a mana tiɲɛlen min sɔrɔ du kɔnɔ, ni a ye o jujɔ, maa ka ye k'a fɔ a ye : Ɔ! karisa, ale nin to. I ma na nin kɔrɔlen sɔrɔ yan.= Ni o kɛra, a na se ka miiri k'o dabila. Nka n'a yera ka to o kɛjugu sira kan, so na tiɲɛ k'o sabu kɛ karisa ye. O kana kɛ a rɔ. Denmisɛnnin don, hali sa denmisɛnnin don. Ni a filila ko o ko rɔ, aw ka o ɲɛjira a la. A' mana kɛwalejugu min sɔrɔ du kɔnɔ, n'aw y'a ye, aw k'o fɔ a ye, a k'o dabila. Furu kɔni don, nka den-bɛ-den-bolo dama don. Anw den ni aw den, ni olu dira ɲɔgɔn ma, o kɔni ye 'den-bɛ-den-bolo' ye. Aw kana denw ye k'u to yen, aw y'a ye sira tiɲɛlen fɛn o fɛn kan, aw ka o fɔ a ka o dabila. Nka min ka gɛlɛn o bɛɛ ye, o ye busannin kunjan ko in ye. Busannin kunjan kana sama.' Furuboloma kɔni bɛ kumaw fɔ nin cogo rɔ tan k'a ban. Bulontigi bɛ kuma bila bɛɛ kɔrɔ. Bɛɛ bɛ foli kɛ, katugu koduman don. Bɛɛ bɛ foli kɛ ko :'Nin ye bonya min ye, bulontigi maa min fɔ nin nɔ, ko n'o tɛ nin bonyafɔ da tɛ maa kun. Maa o maa bɛ a sen da a kun, ka na maa kun di i ma, o ko sera a dan na.' Bɛɛ bɛ kuma bila bulontigi kɔrɔ ten. Bulontigi bɛ kuma ta ni furusirakɔrɔw ye, k'a ta ni terisirakɔrɔw ye k'a ta ni kɔrɔlenw tɛmɛnenw ye ka kumaduman-caman fɔ, ka dunanw fo kosɛbɛ.

Nin kɔrɔfɔ in kɔni, hali ni musocɛ in ye denmisɛnnin ye, hali ni gatigi tɛ, kɔrɔfɔ in kɔni tɛ kɛ a kɔ kɔyi ! I muso bilalen kɔrɔfɔ, aw fila bɛɛ bɛ kɛnɛ kan yen. Fɛn o fɛn bɛ fɔ min fɛ a rɔ, aw fila bɛɛ bɛ o mɛn. Aw sera k'u mara u maracogo la wo, aw fila bɛ o mɛn, aw ma se k'a mara a maracogo la wo, aw fila bɛɛ bɛ o mɛn. Nka cɛsɛbɛ, musocɛsɛbɛ, i b'i hakili masigi, katugu i ta furu in, kuma bɛ ta kabii i bɛnbakɛ ta ma ka na a bila i mɔkɛ ta la, ka na a bila i fa ta la, kuma bɛ ta o ma cogo min ko :'bɔ'n-fa-la cɛjuguya tɛ' janko i k'i fa ɲɔgɔn bɔ k'i mɔkɛ ɲɔgɔn bɔ i ka se ka i bɛnbakɛ ɲɔgɔn bɔ, i fana bɛ se k'i hakili sigi ka i muso mina koɲuman. Don min tɛ o don ye, dɔw k'u sigi ka i ta maracogoɲuman fɔ, ka furu dɔw don i fana ta maracogo ɲuman kan, musocɛsɛbɛ bɛ a miiri o la.

Musonin fana ... o bɛ kɛ sababu ye ka musosɛbɛ sabali a cɛ ma, ka sabali a cɛ masaw ma, ka sabali a cɛ baw ma, ka sabali a nimaaninw ma, ka cɛlasigi ɲɛjira a la kosɛbɛ. Musoninsɛbɛ, o fana miiri bɛ se o ɲɔgɔnw ma kuma ninnu fɛ. U bɛ kuma fɔ k'a ban ten sa... O y'a sɔrɔ : musocɛ fana kunkankokɛbaa, o lamɔfa min ka kan ka kɛ o kunko kɛbaa ye, o fana bɛka syɛba ni dono labɛn ka na kɛrɛ fɛ wala bamusokɔrɔ wala bakɔrɔ. Ni kɔrɔfɔ in banna sa, minan o minan woloma, bulontigi bɛ a fɔ musocɛ baw ye wala musocɛ o nimaamusow ye, u ka na minanw woloma. Minanw wolomakun ye mun ye ? ko sure maa ye minan nɔ. O sure ye mun ye ? Muso dɔw bɛ na ni cɛkunnasigibasiw ye. Dɔw bɛ na ni furamuguw ye. A tun bɛ kɛ fɔlɔ, nka a tɛ kɛ sisan bilen. Hali ni a bɛ kɛ, sisanmusow kegun-kegunyalen o rɔ. U bɛ mara k'o kuru u ka finikolon ninnu nɔ, u tɛ taa bulon nɔ kɛnɛ kan dɛ ! A bɛ o dogo kɛrɛn-kɛrɛn fɛ. Furamugu ninnu ni cɛkunkolofura ninnu, u takun ye mun ye sa ? Maa tɛ olu dɔn, nka musow bɛ u labɛncaman kɛ ka taa cɛlasigiyɔrɔ han !

Bulontigi b'a fɔ musokɔrɔw ye u ka na minanw woloma. U bɛ na minanw woloma.Ni u ma o bɔɲɔɔnko suremafɛnw ye, u b'a fɔ bulontigi ye ko : 'fɛnw ka ɲi' ko a minanw ka ca ko : sure de tɛ a rɔ.' Bulontigi b'a fɔ ko : o tɛ kojugu ye, ko foli bɛ u ye ko tɔw bɛ kɛ cogo min nɔ, a'y'a kɛ ten !'

Yanni muso ka ko ɲɛnabɔ sa, ba min maralen bɛ kɛrɛn-kɛrɛn fɛ wala syɛba ni dono nin, denfa in bɛ bɔ n'o ye kɛnɛ kan ka na o lase bulontigi ma ko : dunanw fana. Dunanfana min ye o ye, o bɛ kofɔ jatigikɛ ye. Jatigikɛ fana bɛ o kofɔ dunanw ye. Dunanw b'a fɔ ko : tɔw bɛ kɛ cogo min nɔ ko : aw k'a kɛ ten. O fana bɛ kantigɛ. Musokɔrɔw bɛ na ka na musonin na minanw ɲɛnabɔ sa, min ni min ka kan, katugu a bɛɛ tɛ to musonin kelen bolo. Musokɔrɔ dɔw bɛ sɔn filen, dɔw bɛ sɔn galama, dɔw bɛ sɔn nɛrɛtu. Bulontigi kɔni, o ɲitobɔfilen b'a rɔ, o la na-nɔ-kɛ-nɛrɛtu b'a rɔ. U b'a ɲɛnabɔ ten sa min ni min ka kan. Ni u bɛɛ ɲɛnabɔra ka bɛɛ ta di i ma, minanw tɔ bɛ cɛ ka taa ni o ye musocɛ ka du kɔnɔ sa.

Nin bɛɛ furancɛ la, kabini a fɔra k'i muso bilabaaw nana sufɛla la, worohakɛ min se b'i ye, i bɛ taa o di sɔgɔmadafɛla la, worohakɛ min se b'i ye, i bɛ taa o di o tilefɛla la, worohakɛ min se b'i ye i bɛ taa o di fɔ ka muso bilabaaw taadon se sa. Ni fanalidumuni mɔna, n ye faˆ•lidumuni fɔlɔ nin ɲɛfɔ cogo min, a fana ta laada bɛ tɛmɛ o cogo la.

Ni dunanw taadon sera don, musocɛ bolo selen, a bɛ na ni warihakɛ dɔ ye sɔgɔmada fɛ ko :'dunan nabila', i muso bilabaaw sennasegin. Dɔw bɛ kɛmɛ duuru kɛ, dɔw bɛ kɛmɛ wɔɔrɔ kɛ, yɔrɔ dɔw bɛ, dɔw bɛ waa kelen kɛ. Nka an fɛ yan, o bɔɲɔɔnko ye wasokokɛ ye. An tɛ sɔn o ma. A hakɛ an fɛ yan : kɛmɛ saba, kɛmɛ naani, kɛmɛ fila, kɛmɛ yɛrɛ. O bɛ taa a lase furuboloma ma sibiridon sɔgɔmada fɛ ko dunanw sennasegin. O bɛ minɛ ka foli kɛ kosɛbɛ. U bɛ yaala ka barika da. Foli bɛ jɔ dunanw fɛ. Olu bɛ taa. U donna sira la ni kan min ye, ni u nana o lakali, musocɛlakaw ninnu ... maakɔrɔw fana ye kan min fɔ, u bɛ olu fana bɛɛ ɲɛfɔ u cibaaw ye... Bonyalifɛn minnu dira, k'olu bɛɛ ɲɛfɔ. Sennabilafɛn min dira, a kɛra kɛmɛ duuru ye wo, a kɛra kɛmɛ naani ye wo, a kɛra wari fɛn o fɛn ye, u bɛ u fana bɛɛ ɲɛfɔ. Maakɔrɔ minnu ye u ci u bilali la, o maakɔrɔw bɛ foli di u ma kosɛbɛ ko :'n'i ye sigibaa kunnatigɛlen ye, taamabaa de don' I bɛ mɔgɔ caman sen ci, k'i tɛ da ci. Ni i ye nin fɔtɔ ye cibaa fɛn o fɛn ye, o de ye cibaasɛbɛ ye. Karisa, i ni cɛ !'

'Maa, i bɛ maacaman sen ci, nka i tɛ da ci, o kɔrɔ ye : i y'a fɔ a ye cogo min na, a taara o fɔ o ɲɛ fɛ ten fɛrɛɛɛ ! ka a kɔnɔtaduman dɔ fara o kan, o de ye tiɲɛ ye.... U bɛ o cibaaw fo kosɛbɛ. Sennaseginfɛn min dira sa, fa ta t'o ye, ba ta t'o ye, taamabaa minnu taara, olu ta ye o ye. O tuma na fɛ, u bɛ ɲɔgɔn ye ka o tila-tila, min ni min ka kan k'o di o ma.

Cɛlasigi kɔni daminalen ye nin ye sa ! Cɛ ni muso bɛ ɲɔgɔn na. Ɲɔgɔnsagokɛ don wo, u bɛ ɲɔgɔn na, ɲɔgɔndusukasi don wo, u bɛ ɲɔgɔn na. Furu ye min ye, fɛn banta tɛ, ka musocɛ ɲɛ to, furu tɛ ban, ka musonin ɲɛ to, furu tɛ ban, hali ni u ɲɛ tɛ, furu in tɛ ban, katugu furu in dondon, furukɔrɔ dɔw fɔra ka bila a la. Cɛ ni musonin filɛ ɲɔgɔn na. A dɔ rɔ, u bɛ ɲɔgɔn mina koɲuman, a dɔ rɔ, u tɛ ɲɔgɔn mina koɲuman cɛlasigi kɔni daminalen don. Hakɛto b'a la, i ka hakɛ to.